Pazar, Ocak 23Önemli Haberler

Prof. Dr. Mehmet Şişman: Riskler büyük, bıçak sırtında ilerliyoruz

Akademisyen, iktisatçı Prof. Dr. Mehmet Şişman, Türkiye’nin ne yazık ki hiperenflasyona yanlışsız yol aldığını vurgulayarak yıllık enflasyonun mayıs ayına kadar, yüzde 50’lere sıçrama mümkünlüğünün yüksek olduğunu söyledi.

Şişman ile iktisattaki son gelişmeleri konuştuk.

– Görüyoruz ki iktidarın iktisatta istikrarlı bir modeli yok. İktidarın iktisatta model arayışı neye mal olacak?

Ülkenin iktisatta yeni bir modele ve bakış açısına muhtaçlığı olduğu gerçek, lakin ortaya konan bu model gerçeği kavramıyor. Üstelik dört başı mamur bir model değil. Detay zenginliği yok, geniş bir yelpazede Neoliberal siyasete karşı tesir içermiyor. Yalnızca TL mevduatına verilecek faiz ve ihracat dövizi odaklı. Öte yandan, finansallaşmanın sermaye girişine dayalı bir büyüme modeliyle devam ettirilebildiği Türkiye bacağı, 2016’dan bu yana sancılı. 2018 sonrası bu sancı daha da arttı ve gelinen yer, giderek ivme kazanan çok yüksek enflasyon, düşürülemeyen çift haneli işsizlik. 2020’de başlayan faiz indirimiyle kredi genişlemesi süreci para siyasetini faiz, döviz ve enflasyon üçgenine soktu. Döviz rezervindeki süratli erimenin döviz kuru artışıyla olumsuz tesiri geldi. TL, ticaret yaptığımız ülkelere nazaran en bedelsiz devrini yaşıyor. Bankalar uzun vadeli kredi vermekte isteksiz. TL mevduatın kur muhafazalı kısmı toplam TL mevduatının yüzde 10’u seviyesinde bile değil. Negatif gerçek faiz eksenli model arayışı para siyasetinde istikrarı sağlayamadığı üzere, süratle yükselen maliyet enflasyonu kanalından, tekrar faiz artışını zorluyor, üstelik faydası da tartışmalı. Halbuki, tüm dünyada olduğu üzere Covid çıkışı kapitalizmin normalini anlamaya çalışmalı, ona nazaran siyaset üretmeliyiz.

Mevcut iktisat siyasetiyle tüketici fakirleşmesi yaygınlaştığı üzere, iktisatta maliyetler yükseliyor, enflasyonu düşürecek politik seçenek ortaya konulamıyor.

– Düşük faiz ısrarı döviz kuruna tepe yaptırdı. Artık kur muhafazalı eser ekonomiyi nasıl etkileyecek?

İnanç en temel öge burada. Ruhsal tesirler aşılmadan yatırım tasarruf istikrarı beklenmemeli. Tasarrufların üretken yatırımlara kanalize olması isteniyorsa, bu demokratik ve ruhsal olarak sorunu ortaya koyan bir teminat sağlanmasıyla mümkündür. Bu da daha saydam ve farklı görüşleri dikkate alan demokratik bir bakışla olabilir kanısındayım. Yastık altı, banka kiralık kasaları ve döviz tevdiattaki birikimler belirsizliğin ve itimat sıkıntısının en temel göstergesidir. Kur muhafazalı mevduat uygulaması birinci üç ay içinde anlaşılacağını düşündüğüm ve itimat tazeleme ögesi olamayacak derecede zayıf bir araçtır. Bu hesaplara ilgi birinci ay düşük seviyededir.

– Şu anda iktisatta gördüğünüz en temel riskler nelerdir, tahlil için neler önerirsiniz?

Hiperenflasyon çok büyük bir risk olarak ortada duruyor. Bu modelle de çözülmesini beklemiyoruz. Ayrıyeten toplumdaki ayrışma, kutuplaşma had safhada ve krize giden bütün yollar açık. İhracattan gelen döviz ve kısa vadeli sermaye girişleri yetersiz kalmaya devam ederse, dış borç ödemeleri için sermaye denetimi yahut kambiyo denetimi getirilmesi mümkünlüğü kıymetli bir risktir. Öte yandan, Fed faiz artırma sürecine girecek. Bu gelişmeye hazırlıksız yakalanıyoruz. Baş başa verip genel krizi önleyebilecek vakti ve kurumsal hafızayı ortaya çıkaracak ortamı yaratmazsak, 2022 hiç de uygun bir tecrübe olmayacak.

BIÇAK SIRTINDA İLERLİYORUZ

– 2022 yılı için kur, faiz, büyüme, işsizlik tarafında neler öngörüyorsunuz?

2022’de de geçen yıl olduğu üzere, yalnızca büyüme hedefli ve emeğin gelirden aldığı hissesi gerçek olarak artırmayan bir modelle, gelinecek yer işsizliği de önleyemez. Çünkü bu durumda iç talep aşağıya çeker ve kârlılık da düşer. Büyüme bu yıl yalnızca ihracatın çekmesiyle fakat yüzde 3’leri bulursa, kriz derinleşmemiş demektir. Mayısa kadar yüksek enflasyonu durduramazsak, kur ve faizi de durduramayız. Kurdaki dalgalanma devam edecek. Varlık fiyatlarındaki (konut, otomobil) artışın devam edemeyeceği noktada para arzı da artırılamayacağından, kritik eşiğe gelinebilir. Cari açıkta bir ölçü küçülme gerçekleşse bile bütçe açığı yoluyla istikrarın bozulacağını ve TL cinsinden tasarruf açığı ve dolarizasyon sıkıntısının çözülemediğini gözleyeceğiz. Dünya iktisadında merkez bankalarının, başta ABD Fed’in açıkladığı üzere faiz artışı (2022 de üç sefer olmak üzere, martta başlayacak) sürecine girmesi de dolar endeksi artışı yoluyla yaratılabilecek olan değerli bir risktir. Bıçak sırtında ilerliyoruz.

HİPERENFLASYONA SON HIZ GİDİŞ

– Enflasyon resmi sayılara nazaran bile yüzde 36’yı aştı. Enflasyonda öngörüleriniz nedir, yurttaşı nasıl günler bekliyor?

Şayet topyekûn değişiklik öneren iktisadi model getirilmezse ve/veya öngörülebilir bir seçim tarihi açıklanmazsa yıllık enflasyonun mayıs ayına kadar, TÜFE’de yaklaşık yüzde 40’lardan yüzde 50’lere sıçraması mümkünlüğü yüksektir. Çünkü ÜFE’deki aylık yaklaşık yüzde 20’lik yıllık yüzde 80’lik enflasyon bu süreci tetiklemekte. Bu da hiperenflasyona hakikat yol aldığımız manasına gelmektedir ne yazık ki.. Politik alan ekonomiyi belirleyecek bir çerçeve sunmalıdır. Aksi halde iktisadi ve siyasi krizin oluşması engellenemez bir hal alıyor. Yüksek elektrik artırımı bütün dalları petrol fiyatlarına benzeri bir biçimde etkileyecektir. Yalnızca seçim tarihi açıklaması da bizi kurtarmıyor bu saatten sonra, birebir vakitte geniş iştirakli bir iktisat kurulu toplanarak acil teklifleri hayata geçirilmeli. Vatandaş 2022’de birinci iki ayı yükselten nominal fiyatları dikkate alarak yanılsama içinde geçirebilir. Mart ayından itibaren tekrar enflasyonun yükü daha ziyadesiyle kendisini hissettirecektir. Çünkü gerçek fiyatlar yükselmedi. Bilhassa sabit gelirli çok derin buhran halini deneyimlediği bir vakit dilimine girmiştir.

– Bu volatilitede iş, yatırım yapmak mümkün olur mu?

Dövizdeki oynaklık ve maliyetlerin meçhullüğü bölümlerdeki fiyat kontratlarının belirsizliğini artırıyor ve iş yapma kabiliyetini azaltıyor. Fiyatlardaki bu oynaklık yabancıyı da ürkütmüş anlaşılan; geçen hafta swap konumlarını bile 279 milyon dolar azalttılar. Borsadaki yabancı hissesi yüzde 40’lara düşmüş vaziyette. Ayrıyeten geçen hafta gelen 41 milyon dolar da yüksek tahvil faizini tercih etti. Neoliberal modelde yabancı sermaye kur riskini üstlenmek istemez.

BELİRSİZLİK ARTACAK

– Gerçek dal ve bankalar tarafında nasıl bir tablo ile karşı karşıyayız, bu belirsizlik ortamı onları nasıl tesirler?

Artık faiz artırsak bile yararı meçhul. Kur muhafazalı mevduat biçiminde kur çok artsa bile bankaların kur riski Hazine tarafından karşılanacağından, neoliberal finansallaşmanın temel kurumu bankalar tekrar kârlılığını koruyacaklar. Bankalar uzun vadeli ticari kredi vermekte isteksiz. Çünkü sanayi ve ihracatçı ithalat girdi maliyeti yanında elektrik ve fiyat artışlarının getirdiği maliyet artışlarıyla da baş etmek ve dolar cinsinden yükselen maliyetlerine deva bulmak zorundalar. Bu olgu da işsizliği düşüren istihdam artışlarının ve yatırımların suratını kestiği üzere, meçhullüğü ve öngörülemezliği daha da artırmaktadır. Tarımda işler çok karışık. Devlet yardımları döviz bazında küçülüyor, Girdi maliyetleri besin fiyatlarını daima artırdığından, tarım kesitini düze çıkaramıyor bir türlü.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir